Dünyanın dört köşesinde yaşayan insanların zihninde şekillenen ideal hayat, çoğu zaman huzurlu bir aile ortamı ve doğayla iç içe geçmiş bir hayat arzusunu barındırır. Birçok insanın bahçeli ev hayali, yalnızca estetik bir tercih değildir. Böyle bir hayal, insanın yeryüzünde kendine ait bir yer arayışının en somut ifadesidir. Bu bağlamda karşımıza mülkiyet hakkı çıkmaktadır.
Mülkiyet hakkı; hakların toplum içerisinde ayrıcalıklı hale gelmesi ile ortaya çıkmıştır. Locke gibi düşünürler, bu hakkı doğal hakların bir parçası olarak görmüştür. Böylece mülkiyet hakkı, bin yıllarca insanlık için vazgeçilmez bir değer haline gelip, özgürlük duygusunun temellerinden biri, somut ifadesi varsayılmıştır.
Bugüne kadar genetik kod haline gelmiş “ideal huzurlu yaşam” hayaline yani bahçeli bir eve sahip olarak ulaşabileceğimizi düşünmüşüzdür. Peki uzayda bu hayalimize ulaşabilme imkanımız var mı?
Teknolojinin geldiği noktada, SpaceX, Mars’a 1 milyon insan göndermeyi ve orada koloni kurmayı hedeflemektedir. SpaceX Kurucusu Elon Musk’a göre Mars atmosferi, %97 oranda karbondioksit içerdiği için bitki yetiştirmeye uygundur. Bu da, kurulacak kolonilerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilecek bağımsız bir yaşam düzeni kurmasını mümkün kılabilir diyebiliriz. Peki olursa uzayda mülkiyet konusu nolacak?
1967 Dış Uzay Antlaşması uzay hukukunun temel metinlerindendir. Bu mevzuata göre, atmosferin yaklaşık 100 km yüksekliğindeki sınırından itibaren başlayan uzayın herhangi bir devletin parçası olmayacağını belirtmektedir.
2015 yılında ABD’de yürürlüğe giren Uzay Yasası (2015 Space Act) özel kişilere ve şirketlere uzay kaynaklarından ekonomik kazanç elde etmeye olanak tanımaktadır. Yasa, mülkiyet ve tasarruf hakkı tanırken, bu düzenlemenin gök cisimleri üzerindeki arazi mülkiyetini kapsayıp kapsamadığı belirsizdir. Mülkiyet hakkını da içerdiğini düşünürsek, söz konusu yasa ile Dış Uzay Antlaşması birbiri ile çelişmektedir.
Uzayda arsa satın almak hukuken mümkün değildir. Ancak “uzay emlakçılığı” ile uğraşan şirketler yine de vardır. Lunar Embassy (Uzay Elçilliği), Ay ve diğer gezegenlerde arsa tapusu satıyor. Fakat, yukarıda belirttiğimiz Dış Uzay Antalşması gereği uzayda hiçbir ülke ya da kişi mülkiyet iddiasında bulunamaz. Dolayısıyla biz de, Mars’ta bir arsalı villa edinemeyiz, ancak orijinal bir hatıra niteliğinde belge edinebiliriz.
Yazarın diğer yazılarını okumak için lütfen tıklayınız: Alııa Sattarova